Το πετρέλαιο αλλάζει δρόμο: Πώς ο πόλεμος ΗΠΑ – Ιράν αναδιαμορφώνει τη ναυλαγορά

ΗΠΑ και Ιράν συνεχίζουν να ανταλλάσσουν σκληρή ρητορική και στρατιωτικές κινήσεις, ωστόσο οι ροές πετρελαίου από τον Περσικό Κόλπο παραμένουν ενεργές, έστω και με σημαντικά εμπόδια.

Αναλυτές επισημαίνουν ότι και οι δύο πλευρές αποφεύγουν κινήσεις που θα οδηγούσαν σε πλήρη διακοπή των εξαγωγών, καθώς κάτι τέτοιο θα προκαλούσε σοβαρή αναταραχή στις διεθνείς αγορές ενέργειας και εκτόξευση των τιμών του πετρελαίου. Οι πρώτες 103 ημέρες της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή έχουν ήδη μεταβάλει αισθητά τον χάρτη των πετρελαϊκών μεταφορών και της αγοράς δεξαμενοπλοίων.

Σύμφωνα με ανάλυση της Signal Ocean, το σαουδαραβικό λιμάνι του Γιανμπού (Yanbu) στην Ερυθρά Θάλασσα διακινεί πλέον μεγαλύτερους όγκους αργού, η Φουτζέιρα στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα συγκεντρώνει τη μεγαλύτερη spot δραστηριότητα, ενώ η Ras Tanura –παραδοσιακός πυλώνας των σαουδαραβικών εξαγωγών– παρουσιάζει μειωμένη παρουσία στην ανοιχτή αγορά.

Η εξέλιξη αυτή αποδίδεται στην προσπάθεια των πετρελαϊκών εταιρειών να μειώσουν την έκθεση των δεξαμενοπλοίων στους κινδύνους που δημιουργεί η ένταση στα Στενά του Ορμούζ.

Καθοριστικό ρόλο σε αυτή τη μετατόπιση παίζει ο αγωγός East-West Pipeline, μέσω του οποίου η Σαουδική Αραβία μεταφέρει αργό πετρέλαιο από τα κοιτάσματα της ανατολικής ακτής προς το Yanbu στην Ερυθρά Θάλασσα. Έτσι, σημαντικές ποσότητες εξάγονται χωρίς να χρειάζεται διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ, που βρίσκονται στο επίκεντρο της γεωπολιτικής αντιπαράθεσης ΗΠΑ – Ιράν. Ο αγωγός έχει μεταφορική ικανότητα έως 7 εκατ. βαρέλια ημερησίως και αποτελεί βασικό εργαλείο της Saudi Aramco για τη διατήρηση των εξαγωγών σε περιόδους αστάθειας.

Παράλληλα, η Φουτζέιρα ενισχύει τη θέση της ως κόμβος της ναυλαγοράς δεξαμενοπλοίων, προσφέροντας μεγαλύτερη ασφάλεια και ευελιξία στις συναλλαγές. Αντίθετα, η μειωμένη δραστηριότητα της Ras Tanura αποτυπώνει τη στροφή της αγοράς προς εναλλακτικές διαδρομές και λιμένες.

Η αναδιάρθρωση των εμπορικών διαδρομών

Οι αναλυτές της Signal Ocean τονίζουν ότι, παρά τον πόλεμο, οι πετρελαϊκές ροές από τη Μέση Ανατολή δεν έχουν διακοπεί, αλλά έχουν αναδιαρθρωθεί ώστε να διασφαλιστεί η συνέχεια των εξαγωγών και να μειωθούν οι γεωπολιτικοί κίνδυνοι για ναυλωτές και πλοιοκτήτες.

Η ανάλυση, βασισμένη σε 354 καταγεγραμμένες ναυλώσεις την άνοιξη του 2026, δείχνει ότι το Yanbu αποκτά ολοένα μεγαλύτερη σημασία. Παρότι στον Αραβικό Κόλπο σημειώθηκαν περισσότερες ναυλώσεις (198 έναντι 156 στο Yanbu), ο όγκος φορτίων ήταν μικρότερος: 26,6 εκατ. βαρέλια έναντι 29,1 εκατ. στο Yanbu.

Η διαφορά αποδίδεται στη χρήση περισσότερων πλοίων τύπου VLCC (Very Large Crude Carriers) από το Yanbu. Στο λεγόμενο dirty book καταγράφηκαν 77 ναυλώσεις VLCC έναντι 57 στον Αραβικό Κόλπο, επιβεβαιώνοντας τον ρόλο του σαουδαραβικού λιμανιού ως κύριας αρτηρίας εξαγωγής μεγάλων ποσοτήτων αργού.

Αντίθετα, ο Αραβικός Κόλπος διατηρεί πιο διαφοροποιημένο προφίλ, με αυξημένη διακίνηση διυλισμένων προϊόντων και νάφθας. Καταγράφηκαν 97 ναυλώσεις φορτίων clean products έναντι 48 στο Yanbu, αναδεικνύοντας τον ρόλο λιμένων όπως το Sohar, το Duqm και το Ruwais.

Η Φουτζέιρα στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα αναδεικνύεται πλέον στο κυρίαρχο κέντρο της spot αγοράς δεξαμενοπλοίων, με 76 ναυλώσεις, ξεπερνώντας το Sohar (32), το Duqm (29) και το Mina Al Fahal (21). Την ίδια στιγμή, η Ras Tanura εμφανίζεται σχεδόν απούσα από την ανοιχτή αγορά.

«Σκιώδης» στόλος στο Kharg Island

Αυξανόμενη πίεση δέχονται οι ιρανικές εξαγωγές πετρελαίου στο Kharg Island, τον κύριο εξαγωγικό κόμβο της χώρας. Καθώς οι αμερικανικές κυρώσεις εντείνονται, δεκάδες δεξαμενόπλοια παραμένουν αγκυροβολημένα στην περιοχή με απενεργοποιημένα συστήματα αυτόματης αναγνώρισης (AIS).

Σύμφωνα με στοιχεία της Windward, περίπου 20 πλοία, μεταξύ των οποίων και υπερδεξαμενόπλοια τύπου VLCC, βρίσκονται σε κατάσταση αναμονής. Η συγκέντρωση αυτή υποδηλώνει ότι σημαντικές ποσότητες αργού παραμένουν δεσμευμένες.

Το Kharg Island αποτελεί τον σημαντικότερο πετρελαϊκό τερματικό σταθμό του Ιράν και κρίσιμο γεωστρατηγικό σημείο στη σύγκρουση που ξέσπασε στα τέλη Φεβρουαρίου μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών, του Ισραήλ και της Τεχεράνης. Από τις εγκαταστάσεις του διέρχεται το μεγαλύτερο μέρος των ιρανικών εξαγωγών, που αποτελούν βασική πηγή εσόδων για την οικονομία της χώρας.

Οποιαδήποτε επίθεση στις υποδομές του νησιού ή χερσαία επιχείρηση θα μπορούσε να περιορίσει δραστικά τη δυνατότητα του Ιράν να εξάγει πετρέλαιο, προκαλώντας νέα αναταραχή στην παγκόσμια αγορά ενέργειας. Αναλυτές προειδοποιούν ότι μια τέτοια εξέλιξη θα συνιστούσε σοβαρή κλιμάκωση, με πιθανές επιπτώσεις και στην περιφερειακή ασφάλεια.

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, δήλωσε ότι τα αμερικανικά πλήγματα στα μέσα Μαρτίου κατέστρεψαν ιρανικές στρατιωτικές υποδομές στο Kharg, διευκρινίζοντας πως οι πετρελαϊκές εγκαταστάσεις δεν αποτέλεσαν στόχο. Ωστόσο, η συνεχιζόμενη πίεση στις ιρανικές εξαγωγές διατηρεί το νησί στο επίκεντρο των εξελίξεων.

Έντονες αντιδράσεις από την Ινδία

Την ίδια ώρα, η Ινδία αντιδρά έντονα στη στοχοποίηση τριών δεξαμενόπλοιων με ινδικά πληρώματα από αμερικανικές δυνάμεις στον Κόλπο του Ομάν, στο πλαίσιο των επιχειρήσεων αποκλεισμού των ιρανικών εξαγωγών. Σύμφωνα με το ινδικό υπουργείο Εξωτερικών, τα πλοία Marivex, Settebello και Jalveer επλήγησαν, καθώς θεωρήθηκε ότι συμμετείχαν στη μεταφορά ιρανικού πετρελαίου.

Οι ΗΠΑ υποστηρίζουν ότι στόχος ήταν η διακοπή των θαλάσσιων δικτύων που, κατά την Ουάσιγκτον, ενισχύουν τις ιρανικές εξαγωγές, και όχι τα πληρώματα ή η Ινδία. Το σοβαρότερο περιστατικό σημειώθηκε με το Settebello, όπου τρεις Ινδοί ναυτικοί έχασαν τη ζωή τους έπειτα από αμερικανικό πλήγμα ανοικτά του Ομάν.

Πρόκειται για τα πρώτα επιβεβαιωμένα θύματα από την έναρξη των επιχειρήσεων αποκλεισμού που εφαρμόζουν οι ΗΠΑ από τον Απρίλιο. Η κυβέρνηση του Νέου Δελχί ζήτησε τον άμεσο τερματισμό των επιθέσεων κατά εμπορικών πλοίων και την αναζήτηση διπλωματικής λύσης για την αποκλιμάκωση της κρίσης.